ನವದೆಹಲಿ: ಈ ವಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆಕಾಶದತ್ತ ನೋಡಿದರೆ ದಿಗಂತದಿಂದ ದಿಗಂತದವರೆಗೆ ಮೋಡಗಳ ಹೊದಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ವರ್ಷ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ‘ಗಾಡ್ಜಿಲ್ಲಾ ಎಲ್ ನಿನೋ’ (Godzilla El Niño) ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇಂತಹ ಬಲಿಷ್ಠ ಎಲ್ ನಿನೋ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ದೇಶದ ಸುಮಾರು 95% ಪ್ರದೇಶ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವುದು ಈಗ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.
ಹವಾಮಾನ ತಜ್ಞರು ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಬಲತೆಯ ಎಲ್ ನಿನೋ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ‘ಗಾಡ್ಜಿಲ್ಲಾ ಎಲ್ ನಿನೋ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹೆಸರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1997–98ರ ಪ್ರಬಲ ಎಲ್ ನಿನೋ ವಿದ್ಯಮಾನ ಸಂಭವಿಸಿದ ವೇಳೆ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. ಬಳಿಕ 2015–16ರ ಪ್ರಬಲ ಎಲ್ ನಿನೋ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಹೆಸರು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬಂತು.
ಈ ವರ್ಷದ ಎಲ್ ನಿನೋ ಅಸಾಧಾರಣ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬಲ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, 2027ರ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂದು ಹವಾಮಾನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಭಾರತದ 95% ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕವಿದಿರುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಎಲ್ ನಿನೋ ಮತ್ತು ಮುಂಗಾರು….
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಮೊದಲು ಎಲ್ ನಿನೋ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸರಳ ಉತ್ತರವೆಂದರೆ, ಎಲ್ ನಿನೋ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮುಂಗಾರು ಒಂದೇ ಕಾಲಮಾಪನದ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ ನಿನೋ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ‘ವಾಕರ್ ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್’ (Walker Circulation) ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ವಾಯುಚಲನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಳೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೇಲ್ಮುಖ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕಡೆಗೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಿದೆ. ಎಲ್ ನಿನೋ ಇಡೀ ಮಳೆಗಾಲದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಅದು ಒಂದು ವಾರ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಅದು ಮಳೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಪ್ರತಿದಿನದ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ದು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ.
ಎರಡು ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶ ಹರಿವು
ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (IMD) ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಹರಿಯಾಣದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಚಂಡಮಾರುತದ ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆ (Upper Air Cyclonic Circulation) ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈಶಾನ್ಯ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದವರೆಗೆ ತೇವಾಂಶ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಟ್ರಫ್ (Moisture Trough) ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ ನಿನೋ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ತೇವಾಂಶದ ಹರಿವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಎಲ್ ನಿನೋ ಇದ್ದರೂ ಚಂಡಮಾರುತೀಯ ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆಗಳು ಏಕೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ?
ಚಂಡಮಾರುತೀಯ ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆ ಎಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತ ಗಾಳಿಯು ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಇದು ಚಂಡಮಾರುತದ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದು ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ ನಿನೋ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಮೇಲೆ ಕೆಳಮುಖ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ವಾರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ-ಮಧ್ಯ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತೀಯ ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆ, ನೈಋತ್ಯ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಚಲನೆ ಮತ್ತು ಅವೆರಡನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ತೇವಾಂಶದ ಟ್ರಫ್ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈಗಲೂ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಚ್ಚಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಅಂದರೆ ಎಲ್ ನಿನೋ ಮಳೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದ್ದರೆ ಚಂಡಮಾರುತೀಯ ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಮುಂಗಾರು ದಿಢೀರ್‌ ಆಗಿ ಮತ್ತೆ ಏಕೆ ಚುರುಕುಗೊಂಡಿದೆ?
ಮುಂಗಾರು ಟ್ರಫ್ (Monsoon Trough) ಅನ್ನು ಮಳೆಯ ಸಾಗಣೆ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಈ ಟ್ರಫ್ ತನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಉತ್ತರದತ್ತ ಸರಿದಿದ್ದರಿಂದ ಮಳೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಅದು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸಹಜ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚಂಡಮಾರುತೀಯ ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ತೇವಾಂಶದ ಹರಿವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಜುಲೈ 21ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಬುಲೆಟಿನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಹಾಗೂ ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಿನ 12ರಿಂದ 20 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮಳೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಸಾಗರ ದ್ವಿಧ್ರುವಿ (IOD) ಎಂದರೇನು?
ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಸಾಗರ ದ್ವಿಧ್ರುವಿ (Indian Ocean Dipole – IOD) ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಗರ-ವಾತಾವರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಮೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಸಮೀಪದ ಪೂರ್ವ ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಸಾಗರದ ನೀರಿನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಚ್ಚಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕ ದ್ವಿಧ್ರುವಿ (Positive Indian Ocean Dipole) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತೇವಾಂಶ ಹರಿದುಬಂದು, ಎಲ್ ನಿನೋದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒಣಹವೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಭಾಗಶಃ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ.
1997–98ರ ಪ್ರಬಲ ‘ಗಾಡ್ಜಿಲ್ಲಾ ಎಲ್ ನಿನೋ’ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ತೀವ್ರ ಮುಂಗಾರು ಕೊರತೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಇದೇ ಧನಾತ್ಮಕ ಐಒಡಿ (IOD) ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ವರ್ಷ ಐಒಡಿ ತಟಸ್ಥ (Neutral) ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ ನಿನೋ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಮುಂಗಾರು ಕೊರತೆ ಮುಗಿದಿದೆಯೇ?
ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಅಥವಾ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಮೋಡ ಕವಿದಿರುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮುಂಗಾರು ಕೊರತೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಮುಂಗಾರು ಅವಧಿಯ ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಡ್ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಎಲ್ ನಿನೋ ಇನ್ನೂ ಮುಂಗಾರು ಋತುವಿನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಆದರೆ ಈ ವಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ ಎಲ್ ನಿನೋ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆ, ಸಮುದ್ರದ ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಮುಂಗಾರು ಟ್ರಫ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಾಡ್ಜಿಲ್ಲಾ ಎಲ್ ನಿನೋ ನಡುವೆಯೂ ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.
